Ex-Buchenwalders

Terug naar thema's

De ‘Vereniging van Oud-Buchenwalders’ kwam tot stand in 1977. Doeleinden waren het bevorderen van de saamhorigheid onder de overlevenden, het behartigen van de materiële en immateriële belangen van ex-Buchenwalders en hun nabestaanden, waakzaamheid tegen neofascisme en het herdenken van de doden van het kamp. Voor 1977 werd de bevrijding van het kamp ook al herdacht, maar dan verdeeld. Zoals de meeste comités van ex-kampgevangenen, waren de ex-Buchenwalders de eerste dertig jaar na de bevrijding gesplitst langs politiek-religieuze lijnen. Nederland heeft dan ook twee monumenten met een as-urn uit Buchenwald: een op de Amsterdamse Nieuwe Oosterbegraafplaats, tegenwoordig de Nieuwe Ooster geheten, geplaatst in 1955, en een die in 1949 door de Oorlogsgravenstichting op het ereveld Loenen in Gelderland was gezet.


Koude oorlog begon in Buchenwald

Er is wel gezegd dat ‘de Koude Oorlog in Buchenwald begon’; in elk geval was de geschiedenis van Buchenwald direct na de terugkeer van de gevangenen onderwerp van felle conflicten onder de ex-gevangenen. Niet-communistische overlevenden brachten naar buiten dat de communisten (en met name de Duitse, die al zeer lang gevangen zaten), in het kamp andersdenkenden hadden vermoord en hun partijgenoten hadden bevoordeeld, onder meer bij de selectie voor de dodelijke arbeid in de steengroeven. Zij hadden dit kunnen doen, omdat de SS maar al te graag het interne beheer van het kamp overliet aan de gevangenen zelf. Volgens een groep katholieke ex-verzetsmensen was de ‘rode terreur’ in het kamp ten minste zo erg geweest als die van de nazi’s. Toen de Koude Oorlog in Nederland wegebde, werd dit brisante onderwerp taboe en kwam de nadruk te liggen op het door alle overlevenden gedeelde slachtofferschap.


Herdenkingen

Voor 1977, dus voordat de Vereniging van Oud-Buchenwalders bestond, waren er jaarlijks twee herdenkingen. Een op de Nieuwe Ooster, sedert 1955 georganiseerd door de communistische ‘Vriendenkring van Oud-Buchenwalders’. De ander, sedert 1946 georganiseerd door de ‘Geuzengroep’.  De Vereniging van ex-Buchenwalders zette de gezamenlijke herdenkingen voort op de Nieuwe Ooster, jaarlijks op of omstreeks de datum van de bevrijding: 11 april, met daarna een reünie. Overigens bleef een deel van de Geuzen ook toen afzonderlijk bijeen komen. Eind 2001 werd de ‘Vereniging van Oud-Buchenwalders’ opgeheven en vervangen door het Herdenkingscomité Buchenwald, dat samen met de Stichting 1940-1945 er zorg voor draagt dat de herdenkingen voortgang vinden.
Leerlingen van het Wellant college hebben het Buchenwald-monument op de Nieuwe Ooster geadopteerd. Zij dragen de zorg ervoor over aan de klas die na hen komt.

bron: Jolande Withuis, Na het kamp. Vriendschap en politieke strijd, Amsterdam: De Bezige Bij 2005.

Terug naar thema's